—  دکتر آذرخش مکری؛

با محوریت هوش، تبحر و دستاورد‌های عالی


در ادبیات موفقیت و خوش‌بختی، همواره از «هوش» به عنوان عاملی تاثیرگذار در کسب دستاوردهای متعالی نام‌برده می‌شود و مطالعات زیادی بر روی انواع هوش، ساختار و عملکرد آن و نقشی که در کسب موفقیت انسان‌ها بازی می‌کند، شده است؛ به‌گونه‌ای که ادبیات این حیطه تبدیل شده است به یکی از شناخته‌شده‌ترین و البته پیچیده‌ترین عواملی که گاه سبب رشد افراد می‌شود و گاه، سبب بازماندن افراد از رسیدن به درجات عالی!

یکی از حوزه‌هایی که در برنامه‌ی آموزشی «بازتاب» بر آن تاکید بسیاری شده، حوزه‌ی مربوط به مهارت‌های رفتاری-شناختی است؛ مهارت‌هایی که کمک می‌کند انسان‌ها رفتار، ویژگی‌ها، صفات و واکنش‌های خود را بهتر بشناسند و با درک صحیح از آن، در جهت رشد فردی خود، آن‌ها را به کار بندند. دومین همایش «بازتاب» با عنوان «هوش، تبحر و دستاوردهای عالی» به این بحث مهم می‌پردازد که اصلاً هوش چگونه تعریف می‌گردد، چگونه می‌توان در موقعیت‌های مختلف از آن درست استفاده کرد و چه راه‌هایی برای افزایش و تقویت آن وجود دارد.

زمان — ۳ دی‌ماه ، ساعت ۱۵:۰۰
مکان — تالار این‌سینا(مشاهده روی نقشه)
 

دومین رویداد «بازتاب» برگزار شد.

سلسله‌ رویدادهای «بازتاب» با هدف تقویت مهارت‌های رفتاری-شناختی و با ارائه‌ی دکتر آذرخش مکری، روان‌پزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به صورت ماهانه و در دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار می‌شود.

دومین همایش از این سلسله رویدادها با محوریت «هوش، تبحر، و دستاوردهای عالی» در تالار ابن سینا روز دوشنبه ۳ دی ماه ۱۳۹۷ برگزار شد.

در این همایش دکتر مکری در بخش اول به سخنرانی پرداخته و در بخش نهایی، پرسش‌های مخاطبان را پاسخ دادند.

دکتر مکری در سخنان خود از نظریات و مطالعات گوناگون موجود در زمینه‌ی هوش، تبحر و دستاوردهای عالی سخن گفتند.

ایشان در ابتدای سخنرانی خود به نظریه‌ی طرح‌واره‌‌ی نبوغ، مفهوم IQ و تست‌های مختلف برای سنجش آن، موروثی بودن هوش و ارتباط قوی آن با دستاوردهای عالی بشر اشاره کردند. از جمله این که در میان برندگان جوایز نوبل در سال‌های مختلف، چندین بار پیش آمده که دو برنده‌ی جایزه‌ی نوبل، با یک‌دیگر نسبت فامیلی داشته باشند و همین امر، موجب شده بود تا در سالهای نه چندان دور، هوش و دستاورد عالی رو به نوع موروثی بدانند.

ایشان در ادامه به این نکته اشاره کردند که در اکثر آزمون‌های ورودی دانشگاه‌های سراسر جهان، افراد بر اساس IQ و هوش ریاضیاتی سنجیده می‌شوند و در واقع به عنوان مثال، نمره‌ی فرد در آزمون SAT همبستگی بالایی با ضریب هوشی آیشان دارد. درصد بالایی از افراد موفق جامعه‌ نیز از همین افرادی هستند که در  آزمون ورودی دانشگاه نمره‌ی بالایی به دست آورده‌اند و بنابراین، ظاهراً نخبگان جهان را کنترل می‌کنند.

اما دستاوردهای عالی انسان‌ها تنها تحت تاثیر هوش نیست و عوامل متعدد دیگری نیز در آن دخیل هستند که موجب شده‌اند بررسی و فهم موفقیت و دستاورد انسانها بسیار پیچیده باشد.

از جمله‌ی این عوامل میزان تمرین عامدانه (Deliberate Practice) افراد است. طبق مطالعات، یک درصد برتر هر حوزه‌ای حداقل ۱۰۰۰۰ ساعت از عمر خود را وقف تمرین عامدانه در آن حوزه کرده‌اند.

دکتر آذرخش مکری در ادامه همایش ذکر کردند:

با این وجود، مسئله‌ی موفقیت، دستاوردهای عالی و رشد عالی (Greatness) به این سادگی حل نمی‌شود و واقعیت این است که عوامل بسیار دیگری نیز بر آن اثر می‌گذارند و از قضا درصد اهمیت آن‌ها هم کم نیست؛ بعضی از آن‌ها مورد بررسی قرار گرفته‌اند و برخی هم‌چنان ناشناخته هستند و به پیچیدگی این مقوله می‌افزایند.از جمله‌ی عواملی که اثرگذار هستند، تئوری ذهنی افراد مختلف از هوش است. دو تئوری وجود دارد: Incremental theory  و Entity Theory.

افرادی که در ذهن‌شان تئوری «Incremental» بر «Entity» غلبه دارد، کمتر هوش را ذاتی می‌بینند، میل به یادگیری بیشتری دارند و بیشتر در پی بهبود عملکرد خود هستند؛ آن‌ها خود را بیشتر با خود مقایسه می‌کنند تا با دیگران و نسبت به رتبه و رقابت بی‌تفاوت‌ هستند.

در مقابل، فردی که در ذهنش تئوری «Entity» بر «Incremental» غلبه دارد، ترجیح می‌دهد هوش را ذاتی بداند، کمتر در جهت پیش‌رفت تلاش کند و دائماً خود را با عملکرد دیگران مقایسه کند و البته این مقایسه را با عملکرد افرادی انجام می‌دهد که از او ضعیف‌تر هستند. برای آنها «رتبه‌ی برتر» اهمیت بیشتری از «راه‌حل‌های برتر» دارد و ممکن است با دیدن این که جزء افراد برتر هستند، دست از ادامه‌ی تلاش خود بردارند و به آنچه توانایی‌اش را دارند نرسند. در واقع، خطری که افراد باهوش را تهدید می‌کند این است که فقط بر تئوری «Entity» تکیه کنند و با این که هوش بالایی دارند، کمتر به دستاوردهای عالی دست پیدا کنند.

در نهایت دکتر آذرخش مکری به این نکته اشاره کردند که هوش، تبحر و دستاوردهای عالی مقوله‌هایی نیستند که برای‌شان یک فاکتور تعیین‌کننده‌ی واحد (General Factor) وجود داشته باشد؛ این عدم اطمینان و عدم وجود پاسخی شفاف به مسئله انسان را سردرگم می‌کند. زیرا انسان‌ها به طور طبیعی و ذاتی، میل و نیاز به یافتن پاسخ دارد (Need for Closure). اما باید توجه داشت که بسیاری مسائل پیچیده‌تر از آن هستند که بتوان برای‌شان جوابی واحد یافت.

بخش انتهایی رویداد، به طرح، بررسی و پاسخ به پرسش‌های شرکت‌کنندگان اختصاص یافت. شایان ذکر است که همایش بعدی «بازتاب» در تاریخ ۱ بهمن ۱۳۹۷ برگزار خواهد گردید.

تدوین:

زینب شیرزاد مقدم