—  دکتر آذرخش مکری؛

با محوریت عادت؛ تلاشی برای تغییر


زندگی روزمره‌ی ما، پر از عاداتی است که ما در طول روزهای گذشته‌، برای خود خلق کرده‌ایم و می‌توان گفت بخش قابل توجهی از این‌که تا چه حد موفق یا شکست‌خورده باشیم، تا چه میزان خوشحال یا افسرده باشیم، تا چه اندازه امیدوار یا دلسرد باشیم، به برآیند عادات ما در طول زندگی‌مان بستگی دارد. اصلاح عادت‌ها در زندگی و ایجاد عادات صحیح، مثل تغذیه‌ی سالم، خواب کافی، استراحت و ورزش مناسب، در کنار عادان مفید دیگری مثل مطالعه، می‌تواند حدود ۱۲ تا ۱۴ سال، طول عمر انسان را افزایش دهد که این در مقایسه با تمام مداخلات پزشکی در افزایش طول عمر انسان‌ها، موثرتر است و مطالعه‌ی زندگی افرادی که در طول دوران زندگی خود، دستاوردهای عالی داشته‌اند، این نکته را مشخص کرده است که این افراد، در زندگی خود، عادت‌های سالم متعددی دارند که برای حفظ مستمر آن‌ها تلاش می‌کنند. البته باید بدانیم که تغییر عادت‌ها، کاری بسیار سخت است که در بسیاری از موارد، انسان‌ها در مسیر آن شکست خورده و عادات قبلی باز می‌گردند. 

یکی از حوزه‌هایی که در برنامه‌ی آموزشی «بازتاب» بر آن تاکید بسیاری شده، حوزه‌ی مربوط به مهارت‌های رفتاری-شناختی است؛ مهارت‌هایی که کمک می‌کند انسان‌ها رفتار، ویژگی‌ها، صفات و واکنش‌های خود را بهتر بشناسند و با درک صحیح از آن، در جهت رشد فردی خود، آن‌ها را به کار بندند. چهارمین همایش «بازتاب» با عنوان «عادت؛ تلاشی برای تغییر» به این بحث مهم می‌پردازد که اصلاً مکانیزم تغییر عادات چگونه است و چگونه می‌توانیم از آن‌ها برای تغییر عادات غلط خودمان و ایجاد عادات صحیح، استفاده کنیم.

زمان — ۲۹ بهمن‌ماه ، ساعت ۱۵:۰۰
مکان — تالار این‌سینا(مشاهده روی نقشه)
 

چهارمین رویداد «بازتاب» برگزار شد.

سلسله‌ رویدادهای «بازتاب» با هدف تقویت مهارت‌های رفتاری-شناختی و با ارائه‌ی دکتر آذرخش مکری، روان‌پزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به صورت ماهانه و در دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار می‌شود. 

چهارمین همایش از این سلسله رویدادها با محوریت «عادت؛ تلاشی برای تغییر»، روز دوشنبه بیست و نهم بهمن‌ماه ۱۳۹۷ در تالار ابن سینای دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، برگزار شد. 

در این همایش دکتر مکری در بخش اول به سخنرانی پرداخته و در بخش نهایی، پرسش‌های مخاطبان را پاسخ دادند.

دکتر مکری در ابتدای سخنان خود مروری کوتاه بر آن‌چه در جلسه‌ی قبل در مورد تئوری‌های شکل‌گیری عادت گفته بودند داشتند و در این رابطه اشاره کردند:

اصلاح عادت‌ها در زندگی و ایجاد عادات صحیح، مثل تغذیه‌ی سالم، خواب کافی، استراحت و ورزش مناسب، در کنار عادان مفید دیگری مثل مطالعه، می‌تواند حدود ۱۲ تا ۱۴ سال، طول عمر انسان را افزایش دهد که این در مقایسه با تمام مداخلات پزشکی در افزایش طول عمر انسان‌ها، موثرتر است. طبق هدف‌گذاری انجام‌شده در سازمان جهانی بهداشت، خلق عادات خوب، به طور واضح و معناداری، می‌تواند با افزایش طول عمر انسان‌ها و کاهش مرگ‌و‌میر زودرس همراه باشد. در این بین، کاهش مصرف دخانیات از اهمیت به‌سزایی برخوردار است و به عنوان یکی از مهم‌ترین عادت‌هایی است که در افزایش طول عمر انسان‌ها موثر است.

ایشان در ادامه ذکر کردند:

رفتارهای انسان‌ها، دو گونه هستند؛ رفتار عادتی و رفتار هدفمند و آن‌چیزی که رفتار هدفمند و رفتار عادی را از هم جدا می‌کند، مفهوم «تلاش» یا “Effort”است. جای‌جای زندگی، پر از دوراهی انتخاب بین رفتار عادتی و رفتار هدفمند است و جالب این‌جاست که تقریباً هر کدام نیمی از رفتارهای ما در روز را به خود اختصاص می‌دهند. 

عادت‌ها، خیلی وابسته به نشانه‌های بیرونی هستند و نشانه‌های بیرونی در انجام آن نقش دارند، اما اتوماتیسم و انجام خودکار رفتارهای عادتی، باعث می‌شود تا انرژی بدن و ذهن انسان ذخیره و صرف رفتار عادتی شود. 

ایشان قبل از شروع بحث اصلی، چند اصل را بیان کردند:

اصل اول، این است که شروع تغییر و حفظ تغییر دو مقوله‌ی جدا از هم هستند. 

اصل دوم، این است که انگیزه در شروع تغییر، لزوما به انگیزه در حفظ تغییر مرتبط نیست.

اصل سوم، این است که صرفاً، تلاش ما در تغییر عادت‌ها کافی نیست.

سپس، در ادامه به بحث «اراده در تغییر» و ابتدا به مفهوم «مهار فعال» یا “Effortful Inhibition”پرداختند: 

این نکته مهم است که بدانیم مهار فعال در برابر محرک در جریان تغییر یا عادت انرژی بر خواهد بود و بعضا با واکنش جبرانی همراه است. در این راستا، باید به این نکته توجه کنیم که افراد موفق در حفظ تغییر بیشتر به کنترل پیش‌سازها اقدام می کنند تا مهار امیال. پیش سازها منجر به بروز وسوسه و نهایتا انجام عادت مخرب شده و در زنجیره‌ای از رویدادها، به‌صورت ناخودآگاه اتفاق خواهد افتاد. در واقع، افرادی که در تغییر عادات خود موفق عمل می‌کنند، بیش‌تر از آن‌که روی انجام ندادن عادت مضر تمرکز داشته باشند، روی پیش‌سازهای ایجاد عادت تمرکز دارند، یعنی از در معرض قرار گرفتن برای رخداد آن عادت، جلوگیری می‌کنند. مهار فعال، پدیده‌ای بسیار انرژی‌بر است و با هیجان تضعیف می‌شود، اما کنترل پیش‌ساز‌ها، انرژی کمتری می‌برد.

نکته‌ی بعدی که دکتر مکری در ادامه‌ی همایش به آن اشاره کردند، بحث «خود کنترلی» یا “Self-Control”بود. ایشان اشاره کردند که خود کنترلی، ارتباط مستقیم با تغییر عادت‌ها و مهار فعال دارد. داشتن عادت‌های مفید کوچک در طول زندگی، کمک می‌کند که افراد در تغییر عادت‌های بد خود نیز موفق عمل کنند. مثلاً، عادت مثبت در قدم زدن، مطالعه‌کردن، متن انگلیسی‌خواندن و سایر موارد، به تغییر عادت‌های بد مثل ترک سیگار و کاهش وزن، کمک بسیاری می‌کند.

در ادامه‌ی بحث، دکتر مکری به “Implement Intention”اشاره کردند:

اساس اولیه‌ی شکل‌گیری عادت‌ها، این است که شروع رفتار را وابسته به حرکت بیرون بدانیم. هر رفتاری، می‌تواند به وقایع بیرونی مرتبط شود. خلق عادات جدید به صورت اتوماتیک، کمک می‌کند که در مهار فعال و خودکنترلی پیشرفت کنیم و برای تغییر عادت‌ها، موفق‌تر عمل کنیم. شروع عادت‌های سبک به تغییر عادت‌های پیچیده کمک می‌کند. صرف شروع برای تغییر عادت، با قدم‌های کوچک، کمک تدریجی به تغییر عادت‌های سخت و عمیق می‌کند.

دکتر مکری در ادامه‌ی این همایش، به سایر تئوری‌هایی که در تغییر عادت‌ها موثر است، اشاره کردند. «سوار شدن بر وقفه‌های اجباری»، «مدیریت لغزش‌ها»، «هزینه‌کردن برای عادت‌های جدید» و «تغییر نگرش به مفهوم اراده و خود»، از سایر مفاهیمی بود که ایشان در ادامه‌ی این همایش به آن اشاره کردند.

بخش انتهایی رویداد، به طرح، بررسی و پاسخ به پرسش‌های شرکت‌کنندگان اختصاص یافت. شایان ذکر است که همایش بعدی «بازتاب» در تاریخ ۹ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۸ برگزار خواهد گردید.

تدوین:

محمدرضا نادریان